روغن سیاه دانه، که از دانههای گیاه Nigella sativa استخراج میشود، دارای خواص ضدالتهابی، ضدباکتریایی و آنتیاکسیدانی قوی است که میتواند در کاهش التهابهای پوستی مانند آکنه، اگزما و پسوریازیس مؤثر باشد. همچنین، این روغن به بهبود زخمها کمک کرده و میتواند علائم آسم، آلرژیهای فصلی و دردهای مفصلی را تسکین دهد. تحقیقات نشان میدهد که تیموکینون موجود در آن، در مدیریت وزن، کاهش فشار خون بالا، بهبود دیابت و تقویت سیستم ایمنی نقش دارد. علاوه بر این، روغن سیاه دانه برای پوست و مو مفید است؛ میتواند منافذ پوست را باز کند، رنگ پوست را یکنواخت کند، قرمزی و التهاب را کاهش دهد و جریان خون در پوست سر را بهبود بخشد تا رشد مو را تقویت کند. این روغن همچنین در درمان مشکلات گوارشی، کاهش درد قاعدگی و حتی حمایت از سلامت باروری مؤثر است. برای اینکه بتوانید به روغن این دانه به راحتی دسترسی داشته باشید در این مقاله به روش های آن برای شما پرداخته ایم.
فهرست محتوا
روشهای استخراج روغن سیاه دانه
دو روش اصلی برای استخراج روغن وجود دارد که تفاوت آنها بیشتر در دمای فشار و نوع دستگاه روغن گیری است:
- پرس سرد (Cold Press):
در این روش، دانهها در دمای زیر ۴۰ درجه سانتیگراد فشرده میشوند تا روغن بدون افت کیفیت و بدون تخریب ویتامینها استخراج شود. که مزیت این روش در حفظ کامل ترکیبات فعال، رنگ تیرهتر و بوی طبیعیتر روغن می باشد و عیب آن بازده کمتر و سرعت پایینتر استخراج می باشد.
- پرس گرم (Hot Press):
دانهها ابتدا حرارت داده میشوند تا روغن راحتتر خارج شود.مزیت این روش راندمان بالاتر و خروج سریعتر روغن در مقیاس صنعتی بوده و عیب آن افت بخشی از مواد مغذی و کاهش کیفیت طعم و بو بوده است.
روش های استخراج روغن سیاه دانه در خانه
برای تهیه روغن سیاه دانه در منزل، میتوانید از روشهای ساده و بدون نیاز به تجهیزات پیشرفته استفاده کنید. این روشها معمولاً بر پایه خیساندن یا حرارت ملایم هستند تا خواص طبیعی روغن حفظ شود. وسایل مورد نیاز شامل دانههای سیاه دانه تازه، روغن حامل مانند روغن زیتون یا نارگیل، ظرف شیشهای، هاون یا آسیاب، و صافی است.
روش خیساندن
- دانههای سیاه دانه را به مقدار ۱ پیمانه تمیز کرده و با هاون کمی خرد کنید تا روغن طبیعیشان آزاد شود.
- دانههای خردشده را در ظرف شیشهای بریزید و ۲ پیمانه روغن زیتون یا نارگیل اضافه کنید.
- ظرف را در جای گرم (مانند کنار پنجره زیر نور خورشید) به مدت ۲-۴ هفته قرار دهید و هر روز تکان دهید تا عصاره استخراج شود.
- پس از گذشت زمان، مخلوط را از صافی عبور دهید و روغن را در بطری تیره نگهداری کنید.
روش حرارتی ملایم
- دانهها را برای ۲-۳ دقیقه روی حرارت تا دمای 40 درجه تفت دهید تا بو دهند، اما نسوزند.
- دانههای تفتداده را آسیاب کنید و با روغن حامل مخلوط کنید.
- مخلوط را روی حرارت بنماری (در ظرف آب جوش) برای ۳۰ دقیقه گرم کنید.
- پس از خنک شدن، صاف کنید و استفاده نمایید.
این روشها روغن را با کیفیت خوب تولید میکنند، اما برای حجم بیشتر یا استخراج خالصتر، میتوانید از دستگاههای کوچک خانگی مانند پرس دستی استفاده کنید. توجه کنید که روغن خانگی ممکن است کمتر غلیظ باشد، اما خواص درمانیاش حفظ میشود.
روش های استخراج روغن سیاه دانه به صورت صنعتی
در مقیاس صنعتی، استخراج روغن سیاه دانه با کارایی بالاتر و حجم بیشتر انجام میشود و معمولاً از روشهای مکانیکی یا شیمیایی استفاده میکنند تا بازدهی افزایش یابد. وسایل اصلی شامل دستگاه روغن گیری (مانند پرس سرد یا گرم)، آسیاب صنعتی، خشککن، و تجهیزات فیلتراسیون است. این روشها روغن را با حفظ حداکثری تیموکینون و دیگر ترکیبات فعال تولید میکنند.
روش پرس سرد برای روغن گیری سیاه دانه (Cold Press)
این روش محبوبترین برای حفظ خواص طبیعی است:
- دانهها را تمیز و خشک کنید تا رطوبتشان کمتر از ۱۰% باشد.
- دانهها را در دستگاه روغن گیری بریزید که از فشار مکانیکی بدون حرارت استفاده میکند.
- دستگاه اسکروهای چرخان دارد که دانهها را فشرده و روغن را جدا میکند؛ بازدهی حدود ۳۰-۴۰% است.
- روغن استخراجشده را فیلتر کنید و در ظروف مناسب بستهبندی نمایید.
روش پرس گرم یا استخراج با حلال
برای حجم بالا:
- دانهها را پیشتمیز و گرم کنید (تا ۴۰-۱۰۰ درجه سانتیگراد).
- در دستگاه روغن گیری صنعتی قرار دهید که از حرارت و فشار ترکیبشده استفاده میکند، یا از حلالهایی مانند هگزان برای استخراج شیمیایی.
- روغن را از تفاله جدا و تصفیه کنید تا ناخالصیها حذف شود.
- برای افزایش پایداری، میتوان از روشهای کپسولهسازی استفاده کرد.
استفاده از دستگاه روغن گیری صنعتی تضمینکننده کیفیت و بازدهی بالا است و برای کسبوکارهای تولید روغن ایدهآل میباشد. این روشها روغن را برای مصارف درمانی، آرایشی و غذایی آماده میکنند.
نکات مهم بعد از روغن گیری سیاه دانه
- روغن را در بطری شیشهای تیرهرنگ و به دور از نور مستقیم نگه دارید.
- هرگز از ظروف پلاستیکی برای نگهداری طولانی مدت استفاده نکنید.
- عمر مفید روغن سیاه دانه خالص، در شرایط مناسب حدود ۹ تا ۱۲ ماه است.
- برای مصرف خوراکی، از روغنهای پرس سرد استفاده کنید که فاقد حرارت زیاد هستند.
تفاوت روغن سیاه دانه اصل با تقلبی
- رنگ روغن اصل، قهوهای تیره متمایل به سیاه است.
- بوی تند و طبیعی دارد، نه عطر مصنوعی.
- به سرعت در نور و گرما تیرهتر میشود.
- روغن تقلبی معمولاً رقیقتر و بدون رسوب طبیعی است.
