طرز کار دستگاه روغن گیری

اگر برای اولین بار است که به دنبال یاد گرفتن طرز کار دستگاه روغن گیری هستید، احتمالاً می‌خواهید بدانید این دستگاه دقیقاً چه می‌کند و چرا تا این اندازه پرکاربرد شده است. به زبان ساده، دستگاه روغن‌ گیری وسیله‌ای است که دانه‌های روغنی مثل کنجد، سیاه‌دانه، کلزا، آفتابگردان و حتی گردو را تحت فشار مکانیکی (و گاهی حرارت کنترل‌ شده) قرار می‌دهد تا روغن طبیعی‌ شان استخراج شود. برخلاف روش‌های صنعتی که از حلال‌های شیمیایی استفاده می‌کنند، این دستگاه‌ها معمولاً با مکانیزم پرس سرد یا گرم کار می‌کنند و روغنی سالم، خالص و تازه تولید می‌کنند.

دستگاه روغن گیری چیست و چرا اهمیت دارد؟

دستگاه روغن‌ گیری به طور ساده ماشینی است که دانه‌های روغنی را تحت فشار فیزیکی قرار می‌دهد و روغن موجود در سلول‌های گیاهی را استخراج می‌کند. اهمیت این دستگاه به دلیل تغییر سبک زندگی مردم و افزایش آگاهی نسبت به سلامت است. روغن‌های کارخانه‌ای معمولاً طی فرآیندهای شیمیایی تولید می‌شوند و ممکن است حاوی اسیدهای چرب ترانس یا مواد نگهدارنده باشند اما دستگاه‌های روغن‌ گیری خانگی یا فروشگاهی، این امکان را فراهم می‌کنند که هر فرد روغن تازه و ۱۰۰٪ طبیعی داشته باشد در واقع، اگر بخواهیم ساده‌تر بگوییم این دستگاه پلی است بین دانه خام و روغن طبیعی خالصی که روی سفره شما می‌آید.

دستگاه روغن گیری چگونه کار میکند؟ به زبان ساده 

وقتی دانه روغنی داخل دستگاه ریخته می‌شود، اولین اتفاقی که می‌افتد این است که دانه‌ها توسط مارپیچ (اسکرو) به سمت جلو هدایت می‌شوند. با حرکت چرخشی این مارپیچ، دانه‌ها به دیواره محفظه فشرده می‌شوند و فشار زیادی به آن‌ها وارد می‌شود. در پرس سرد، دستگاه بدون حرارت زیاد کار می‌کند این یعنی مواد مغذی و ویتامین‌ها در روغن حفظ می‌شوند. در پرس گرم، دستگاه حرارت کنترل‌ شده‌ای ایجاد می‌کند که باعث افزایش راندمان روغن‌گیری می‌شود، اما ممکن است کمی از ارزش غذایی روغن کاسته شود. به طور خلاصه:

ریختن دانه‌ها در محفظه ورودی

فشار مکانیکی توسط اسکرو روی دانه‌ها

خروج روغن از فیلترهای مخصوص

تفاله دانه‌ها از خروجی دیگر خارج می‌شود

اجزای اصلی دستگاه روغن گیری

هر دستگاه روغن‌گیری از چند بخش اصلی تشکیل شده است که هرکدام وظیفه مشخصی دارند:

قیف ورودی: جایی که دانه‌ها وارد دستگاه می‌شوند.

مارپیچ یا اسکرو: قطعه‌ای چرخان که دانه‌ها را به جلو می‌راند و فشار وارد می‌کند.

محفظه فشرده‌سازی: محلی که بیشترین فشار اعمال می‌شود.

فیلتر یا توری خروجی: جایی که روغن از تفاله جدا می‌شود.

موتور: منبع قدرتی که کل سیستم را به حرکت درمی‌آورد.

فهمیدن نقش این اجزا کمک می‌کند که هنگام خرید یا تعمیر دستگاه بدانید کدام بخش‌ها مهم‌تر هستند و نیاز به توجه بیشتری دارند.

تفاوت پرس سرد و پرس گرم در دستگاه روغن گیری

یکی از پرسش‌های رایج این است که پرس سرد بهتر است یا گرم؟

پرس سرد:

دما معمولاً زیر ۴۰ درجه است.

روغن طعم طبیعی‌تری دارد.

تمام ویتامین‌ها و مواد مغذی حفظ می‌شوند.

راندمان استخراج کمی پایین‌تر است.

پرس گرم:

دما بین ۶۰ تا ۸۰ درجه متغیر است.

راندمان روغن‌گیری بالاتر است.

ممکن است بخشی از ویتامین‌ها از بین برود.

روغن ماندگاری بیشتری پیدا می‌کند.

انتخاب بین این دو بستگی به نیاز شما دارد: اگر سلامت و طعم طبیعی برایتان اولویت است، پرس سرد انتخاب بهتری است. اما اگر هدف تولید بیشتر در زمان کوتاه باشد، پرس گرم منطقی‌تر است.

نکات مهم برای انتخاب دستگاه روغن گیری مناسب

انتخاب یک دستگاه روغن‌گیری درست، می‌تواند تفاوت بزرگی بین یک سرمایه‌گذاری موفق و یک خرید پشیمان‌کننده ایجاد کند. اولین نکته‌ای که باید به آن توجه کرد ظرفیت دستگاه است؛ اگر استفاده شما صرفاً خانگی است، مدل‌های کوچک با توان محدود پاسخگو هستند، اما برای عطاری‌ها یا فروشگاه‌ها باید سراغ دستگاه‌های نیمه‌صنعتی و صنعتی بروید. مورد دوم قدرت موتور است؛ هر چه موتور قوی‌تر باشد، دستگاه در برابر فشار مداوم کمتر داغ می‌کند و راندمان بالاتری خواهد داشت.

همچنین جنس قطعات داخلی اهمیت زیادی دارد، چراکه دانه‌ها در تماس مستقیم با این بخش‌ها هستند؛ استیل ضد زنگ و قطعات مقاوم در برابر حرارت بهترین انتخاب‌اند. مسئله دیگر سهولت شست‌وشو است؛ اگر دستگاه شما قابلیت باز شدن آسان قطعات نداشته باشد، تمیز کردن آن دشوار و زمان‌بر خواهد شد. فراموش نکنید که مصرف برق و صدای دستگاه هم در طولانی‌مدت اهمیت دارند. در نهایت، همیشه سراغ برندهایی بروید که خدمات پس از فروش معتبر، قطعات یدکی در دسترس و پشتیبانی فنی دارند؛ چون دستگاه روغن‌گیری یک وسیله تخصصی است و بدون این موارد نگهداری آن دشوار خواهد شد.

نگهداری و افزایش عمر دستگاه روغن گیری

نگهداری صحیح از دستگاه روغن‌گیری نه‌تنها باعث می‌شود عمر آن افزایش یابد، بلکه کیفیت روغن تولیدی را هم در سطح بالا حفظ می‌کند. یکی از مهم‌ترین کارها تمیز کردن دستگاه بعد از هر بار استفاده است؛ باقی‌ماندن دانه یا روغن کهنه در دستگاه می‌تواند باعث تغییر طعم روغن تازه و حتی آسیب به قطعات شود. دومین نکته روغن‌کاری منظم قطعات متحرک است؛ به‌ویژه مارپیچ و یاتاقان‌ها که دائماً تحت فشار قرار دارند. همچنین باید دستگاه را در محیط خشک و به‌دور از رطوبت نگهداری کنید، چرا که رطوبت باعث زنگ‌زدگی و کاهش راندمان می‌شود.

توصیه دیگر این است که بیش از ظرفیت دستگاه کار نکشید؛ فشار بیش از حد می‌تواند به موتور آسیب برساند و هزینه‌های تعمیر بالا بیاورد. بهتر است هر چند وقت یک بار دستگاه را توسط یک کارشناس سرویس کنید تا از سلامت موتور و قطعات اطمینان داشته باشید. حتی توجه به جزئیاتی مثل استفاده از دانه‌های تمیز و بدون گرد و غبار می‌تواند تاثیر زیادی در طول عمر دستگاه داشته باشد.

کاربردهای دستگاه روغن گیری

دستگاه روغن‌گیری یکی از تجهیزات چندمنظوره است که بسته به اندازه، ظرفیت و نوع طراحی، کاربردهای بسیار گسترده‌ای دارد. برخلاف تصور بسیاری از افراد که فکر می‌کنند این دستگاه فقط برای عطاری‌ها یا کارخانه‌های روغن‌کشی به کار می‌رود، واقعیت این است که تنوع مدل‌های آن باعث شده در مقیاس‌های مختلف مورد استفاده قرار گیرد. به طور کلی می‌توان کاربردها را در سه دسته اصلی تقسیم کرد:

کاربرد خانگی: دستگاه‌های روغن‌گیری کوچک خانگی برای خانواده‌هایی طراحی شده‌اند که به سلامت تغذیه اهمیت می‌دهند و می‌خواهند روغن تازه و طبیعی را به صورت روزانه یا هفتگی تهیه کنند. این دستگاه‌ها جمع‌وجور، کم‌صدا و ساده برای کار کردن هستند و بیشتر مناسب روغن‌گیری از دانه‌هایی مثل کنجد، سیاه‌دانه، بادام و گردو می‌باشند. یک خانواده با این دستگاه می‌تواند بدون نگرانی از افزودنی‌ها، روغن سالم و تازه داشته باشد.

کاربرد فروشگاهی: در عطاری‌ها، فروشگاه‌های مواد غذایی ارگانیک یا مراکز عرضه محصولات سالم، دستگاه‌های نیمه‌صنعتی یا فروشگاهی به‌کار گرفته می‌شوند. این دستگاه‌ها ظرفیت بیشتری نسبت به مدل‌های خانگی دارند و می‌توانند در طول روز چندین بار به صورت مداوم روغن‌گیری کنند. از آنجایی که مصرف‌کنندگان در این مکان‌ها به دنبال خرید روغن تازه هستند، حضور یک دستگاه روغن‌گیری حرفه‌ای به فروشگاه اعتبار بیشتری می‌دهد و مشتریان را وفادار می‌کند.

کاربرد صنعتی: کارخانه‌ها و کارگاه‌های بزرگ تولید روغن، از دستگاه‌های صنعتی پیشرفته استفاده می‌کنند که توانایی پردازش حجم بالایی از دانه‌ها را در طول شبانه‌روز دارند. این دستگاه‌ها معمولاً مجهز به سیستم‌های خودکار، فیلترهای پیشرفته و قابلیت کار مداوم هستند. هدف اصلی در این مقیاس، افزایش راندمان و تولید اقتصادی روغن در حجم انبوه است.

اجزای اصلی دستگاه روغن گیری

برای اینکه بهتر بفهمیم طرز کار دستگاه روغن گیری دقیقاً چگونه است، باید اجزای تشکیل‌دهنده آن را بشناسیم. هر دستگاه از چند قطعه کلیدی ساخته شده که هماهنگ با هم کار می‌کنند تا دانه‌ها به روغن خالص تبدیل شوند. شناخت این اجزا به شما کمک می‌کند هنگام خرید، نگهداری یا حتی رفع اشکال دستگاه، دید بهتری داشته باشید.

قیف یا مخزن ورودی: اولین بخش دستگاه است که دانه‌های روغنی در آن ریخته می‌شوند. جنس این قیف معمولاً از استیل یا پلاستیک فودگرید ساخته می‌شود تا هیچ واکنش شیمیایی با دانه‌ها ایجاد نکند. ظرفیت قیف بسته به نوع دستگاه (خانگی یا صنعتی) متفاوت است.

مارپیچ (اسکرو): قلب اصلی دستگاه محسوب می‌شود. مارپیچ با حرکت چرخشی خود دانه‌ها را به جلو هدایت کرده و همزمان فشار زیادی به آن‌ها وارد می‌کند. همین فشار است که باعث آزاد شدن روغن از بافت دانه می‌شود. کیفیت طراحی و جنس مارپیچ تأثیر مستقیمی روی راندمان دستگاه دارد.

محفظه فشرده‌ سازی: این بخش دانه‌ها را بین دیواره‌های فلزی و مارپیچ تحت فشار قرار می‌دهد. در دستگاه‌های پرس سرد، دما در این قسمت کنترل می‌شود تا مواد مغذی از بین نروند. در مدل‌های پرس گرم نیز سیستم حرارت‌دهی در همین محفظه تعبیه می‌شود.

فیلتر یا توری خروجی: روغن استخراج‌شده برای اینکه شفاف‌تر و عاری از ذرات ریز باشد، باید از یک فیلتر یا توری مخصوص عبور کند. این فیلترها معمولاً قابل شست‌وشو هستند و نیاز به تمیز کردن منظم دارند تا عملکرد دستگاه کاهش پیدا نکند.

خروجی تفاله: بخش دیگری از دستگاه که تفاله یا کنجاله دانه‌ها را خارج می‌کند. این تفاله‌ها دورریز محسوب نمی‌شوند و در صنایع مختلف مثل خوراک دام یا تولید کود کاربرد دارند.

موتور الکتریکی: نیروی محرکه دستگاه است. موتور با توان مشخص، مارپیچ و سایر اجزای متحرک را به حرکت درمی‌آورد. قدرت موتور هر چه بیشتر باشد، دستگاه توانایی کار مداوم و روغن‌گیری از دانه‌های سخت‌تر را خواهد داشت.

تابلو یا پنل کنترل: در دستگاه‌های پیشرفته‌تر، یک پنل دیجیتال یا کلیدهای کنترلی برای تنظیم سرعت، دما و سایر پارامترها وجود دارد. این بخش کاربری دستگاه را ساده‌تر کرده و امکان تنظیم دقیق را فراهم می‌کند.

مراکز فروش دستگاه روغن گیری در تهران

خرید دستگاه روغن‌گیری در تهران همیشه با چالش‌هایی همراه است؛ از تنوع بالای مدل‌ها و قیمت‌های متفاوت گرفته تا نبود تضمین کیفیت در برخی فروشگاه‌ها، بسیاری از خریداران نمی‌دانند کدام دستگاه واقعاً استاندارد است و خدمات پس از فروش معتبری دارد. در این میان، اویل تک (OilTech) به عنوان یکی از مراجع اصلی عرضه‌کننده انواع دستگاه روغن‌گیری شناخته می‌شود که علاوه بر ارائه مدل‌های متنوع، با مشاوره تخصصی و ضمانت معتبر خیال مشتری را راحت می‌کند.

جمع بندی

حالا که با طرز کار دستگاه روغن گیری آشنا شدید، می‌دانید این دستگاه در ظاهر ساده اما در عمل بسیار کارآمد است؛ دانه‌های روغنی را با فشار مکانیکی یا همراه با حرارت کنترل‌شده فشرده می‌کند تا روغن خالص، سالم و بدون افزودنی به دست بیاید. همین فرآیند باعث می‌شود شما به جای تکیه بر روغن‌های کارخانه‌ای، روغنی تازه، مطمئن و سرشار از ارزش غذایی در اختیار داشته باشید.

چه برای مصرف خانگی به دنبال روغن طبیعی باشید، چه برای عطاری یا حتی تولید صنعتی، دستگاه‌های روغن‌گیری راه‌حل مطمئنی هستند که هم سلامت شما را تضمین می‌کنند و هم می‌توانند به یک فرصت اقتصادی و درآمدزا تبدیل شوند. مهم این است که دستگاه متناسب با نیاز خود انتخاب کنید و با نگهداری درست، سال‌ها از آن بهره ببرید.

سوالات متداول

۱. دستگاه روغن گیری خانگی بهتر است یا فروشگاهی؟

بسته به نیاز شما؛ برای مصرف شخصی خانگی کافی است، اما برای عطاری و فروش بیشتر، فروشگاهی بهتر است.

۲. آیا همه دانه‌ها با دستگاه روغن‌گیری قابل روغن‌گیری هستند؟

خیر؛ فقط دانه‌های روغنی مثل کنجد، سیاه‌دانه، کلزا، بادام و… قابل روغن‌گیری هستند.

۳. روغن پرس سرد چقدر ماندگاری دارد؟

معمولاً بین ۳ تا ۶ ماه، بسته به شرایط نگهداری در یخچال یا محیط خنک.

۴. تفاله باقی‌ مانده چه استفاده‌ای دارد؟

می‌تواند به عنوان خوراک دام یا کود کشاورزی استفاده شود.

۵. مصرف برق دستگاه روغن‌گیری زیاد است؟

بستگی به مدل دارد، اما اغلب دستگاه‌های خانگی مصرف برق پایینی دارند.